ابوالحسين احمد بن على كوفى ، محمد بن محمد بن عصام كلينى ، محمد بن على ماجيلويه ، على بن احمد بن محمد بن عمران دقاق ، على بن احمد بن موسى دقاق ، ابوعيسى محمد بن احمد بن محمد بن سنان زاهرى ، ابوالحسين احمد بن احمد كاتب كوفى ، ابوالحسين احمد بن محمد كوفى . سرانجام كلينى در سال 328 يا 329 ق بنا به اختلاف روايات در بغداد درگذشت و در همان شهر مدفون شد . « 1 » كتاب كافى بنا به گزارش نجاشى در فرصت بسيار كوتاهى با استقبال فراگيرى در بغداد روبه‌رو شد . « 2 » به كلينى آثار ديگرى نيز نسبت داده شده « 3 » كه از هيچ كدام اثرى در دست نيست : الرد على القرامطه ، رسائل الأئمة ، « 4 » كتاب الرجال ، تعبير الرؤيا « 5 » و ماقيل فى الأئمة من الشعر . كلينى بدون استثنا در منابع رجالى شيعه توثيق و مدح شده و وجود برخى اختلافات در ميزان اعتبار رواياتش ، نقدى به عدالت و وثاقت وى پديد نياورده است ، هم‌چنين در منابع اهل سنت با توجه خاصى از او ياد شده است . « 6 » كلينى و نواب اربعه مسئله رابطه كلينى با نواب اربعه امام زمان از نقاط حساس زندگى كلينى است . در كافى ، روايتى دربارهء توثيق دو تن از نواب امام زمان و تأييد ارتباط آنها با آن حضرت آمده است ، « 7 » اما سؤال اصلى در اين بحث آن است كه آيا كسى از نواب نيز كتاب كلينى

--> ( 1 ) . بيشتر شرح‌حال نويسان شيعه ، زمان وفات كلينى را شعبان 329 دانسته‌اند و در خصوص محل دفن وى نيز به رغم اتفاق نظر بر شهر بغداد و وجود مقبره‌اى منسوب به وى ، در مورد محل دقيق آن اختلاف نظر است . براى آگاهى بيشتر ر . ك : كلينى ، همان ، مقدمه و غفار ، همان ، ص 217 . ( 2 ) . ر . ك : نجاشى ، ص 377 . ( 3 ) . فهرست اين آثار را در رجال طوسى ذيل نام كلينى بجوييد . ( 4 ) . ابن طاووس در كشف المحجة ، فلاح السائل و فتح الابواب از اين كتاب روايت مىكند . ر . ك : نورى ، همان ، ج 3 ، ص 275 . ( 5 ) . در اسناد اين كتاب به كلينى اختلاف است . ر . ك : ابن شهرآشوب ، معالم العلماء ، ص 54 و رجال ابن داود ، ص 36 . ( 6 ) . براى نمونه ر . ك : ابن حجر ، لسان الميزان ، ج 5 ، ص 433 و حرعاملى به نقل از : جامع الاصول ابن اثير ، ج 11 ، ص 323 . ( 7 ) . ر . ك : كلينى ، همان ، ج 1 ، ص 330 .